THÔNG MINH MỘT CHÚT THÌ TỐT

 

Nói về thiền, trí tuệ (paññā) không phải là giỏi chơi chữ hay mưu mẹo đủ kiểu, mà là thấy rõ sự thật như nó đang là đấy thôi (yathābhūtañāṇadassana - thấy biết như thật).

 

Người thông minh biết phân biệt đúng-sai, nhân-quả, nhưng lòng vẫn khiêm nhường và luôn học hỏi.

Còn kiểu “tự cho mình khôn lanh, còn người đời là bọn ngốc” - thực ra là do ngã mạn (māna) và si mê (moha) đang điều khiển.

 

Đây là thứ “khôn” dựa trên so bì, phân biệt, hơn-thua, và nó nuôi lớn tâm phân ly thay vì kết nối với đời.

 

Vì sao lại rơi vào cảnh “cả thế giới chỉ có một kẻ ngốc là mình”?

 

Khi tự cho mình hơn người, tâm sẽ đóng lại, không còn muốn học thêm nữa.

 

Trong minh sát (vipassanā), đây gọi là mù tuệ - thấy sai mà cứ ngỡ mình thấy đúng.

 

Kết quả thì sao? Thiền giả cô lập, bị nhốt trong cái nhìn chủ quan của chính mình, và mọi người trở nên “không hiểu mình” - thực ra là mình không hiểu ai cả.

 

Hãy quán chiếu xem: mọi người đều có nhân duyên, nghiệp quả và mức độ hiểu biết khác nhau.

 

Thay vì dán nhãn “khôn” hay “ngốc” lên ai đó, hãy thấy tâm họ trong từng khoảnh khắc: khi nào họ hành động do vô minh (avijjā), khi nào do trí tuệ.

 

Như vậy, trí tuệ mới đi cùng từ bi (karuṇā) và khiêm tốn được.

 

Người thông minh thật sự là người thấy mình vẫn có thể sai, và thấy người khác cũng có thể dạy mình điều gì đó. Còn nếu nghĩ mình hơn tất cả? Thì thực ra mình đang ở mức thấp nhất của hiểu biết đấy.

 

Thấy mình vẫn có thể sai - chính là dấu hiệu của trí tuệ đã mềm mại và khiêm tốn.

 

VÌ KHI QUAN SÁT KỸ, THIỀN GIẢ NHẬN RA:

 

- Mỗi cái thiền giả biết chỉ là một mảnh ghép của toàn cảnh, và mảnh ghép này còn bị ảnh hưởng bởi kinh nghiệm, ký ức, và tâm trạng lúc này.

 

- Người khác dù ít học hơn, hay sống khác mình, cũng có những trải nghiệm và sự thật mà thiền giả chưa từng chạm tới.

 

- Chấp vào “tôi đúng” là nguyên nhân làm che mờ cái thấy, khiến tâm không còn sáng suốt.

 

Trong minh sát, sự “thông minh” không nằm ở chỗ luôn đúng, mà ở chỗ luôn mở - mở để học, mở để điều chỉnh, mở để thấy sự thật rộng hơn.

 

GIỐNG NHƯ NƯỚC TRONG CỐC:

 

- Nếu thiền giả cho rằng mình đã đầy rồi, sẽ không thêm được gì nữa.

 

- Nếu biết mình còn chỗ trống, dòng nước hiểu biết mới có thể tiếp tục chảy vào.

 

Khi tâm nghĩ mình hơn tất cả, thì đó là lúc tuệ giác (paññā) gần như đóng băng.

 

Vì sao?

 

- Cái “hơn” ấy không dựa trên thấy rõ sự thật, mà dựa trên so sánh và bản ngã (attā).

 

- Khi bản ngã phình to, tâm sẽ ngừng quan sát vô tư, chỉ tìm chứng cứ để khẳng định “mình đúng”.

 

- Đây là trạng thái mù tuệ: không thấy được giới hạn của mình, cũng không thấy được giá trị nơi người khác.

 

 

Thực tế, người đang ở mức thấp nhất của hiểu biết lại thường không nhận ra mình đang ở đó - vì sự kiêu mạn (māna) che mất khả năng tự soi xét.

 

Trong minh sát, người trí không phải là người đứng trên đầu người khác, mà là người thấy mình và mọi người đều đang cùng học trong trường đời, mỗi người ở một giai đoạn khác nhau mà thôi.

 

KHI QUÁN SÁT KỸ, THIỀN GIẢ THẤY:

 

- Không ai “ở trên” hay “ở dưới” tuyệt đối cả; chỉ là mỗi người đang ở một đoạn đường khác nhau trên hành trình hiểu biết.

 

- Người hôm nay thiền giả cho là “chậm” có thể ngày mai lại nhìn ra điều mà thiền giả chưa từng thấy.

 

- Mỗi kinh nghiệm - dù thành công hay sai lầm - đều là bài học của trường đời.

 

Người trí vì vậy không lấy sự hơn-thua làm thước đo, mà lấy tâm rộng mở và khả năng học hỏi làm giá trị.

 

Họ vừa học từ mình, vừa học từ người khác, vừa học từ chính những biến đổi của cuộc sống.

 

Nói cách khác, trong minh sát, mọi chúng sanh đều là bạn đồng tu, và đời sống này chính là pháp đường rộng lớn (dhamma).

 

Và đây là một điểm rất cốt lõi trong thiền minh sát.

 

KHI TÂM RỘNG MỞ:

 

- Thiền giả không còn vội gắn nhãn “đúng-sai” hay “hơn-kém” cho người khác.

 

- Mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi hoàn cảnh đều trở thành cơ hội soi chiếu và học hỏi.

 

KHI KHẢ NĂNG HỌC HỎI ĐƯỢC GIỮ SỐNG ĐỘNG:

 

- Thiền giả thấy rõ rằng cái biết hôm nay chỉ là tạm thời, mai có thể thay đổi khi thấy sâu hơn.

 

- Thiền giả vui khi thấy người khác tiến bộ, vì họ cũng đang mở thêm cho mình một góc nhìn mới.

 

Trong minh sát, đây chính là khả năng tư duy linh hoạt, sáng tạo và thích ứng trong nhiều tình huống khác nhau - nó không cứng nhắc, không tự mãn, mà luôn chuyển động cùng thực tại (yathābhūta).

 

“Giá trị của người trí không nằm ở chỗ hơn ai, mà ở chỗ học được từ mọi người.”

 

Ba nguồn học này giống như ba cánh cửa mở ra trí tuệ:

 

- Học từ chính mình

Quán sát thân và tâm (kāya-citta), thấy rõ những phản ứng, tập khí, và thói quen vi tế.

 

Nhận ra bài học từ cả thành công lẫn sai lầm của bản thân.

 

- Học từ người khác

Thấy được điểm mạnh, điểm yếu, và cả những giới hạn của họ để soi lại chính mình.

Không phải để phán xét, mà để hiểu sâu hơn về bản chất con người.

 

- Học từ những biến đổi của cuộc sống

Vô thường (anicca) là người thầy lớn nhất: mọi sự đổi thay đều mang thông điệp.

 

Khi chấp nhận và quán sát chúng, trí tuệ sẽ lớn dần mà không cần cố gắng.

 

Người trí nhìn ba cánh cửa này không tách rời - mỗi hơi thở, mỗi bước chân, mỗi cuộc gặp, mỗi đổi thay… đều là một tiết học của trường đời.

 

- Học từ mình: nhận diện những gì đang xảy ra trong thân-tâm (nāma-rūpa), không né tránh, không tô vẽ.

- Học từ người khác: thấy được kinh nghiệm, bài học, và cả những giới hạn của họ như một tấm gương phản chiếu chính mình.

 

- Học từ biến đổi của cuộc sống: nhận ra vô thường (anicca), duyên sinh (paṭiccasamuppāda), và buông dần bám víu vào cái “phải như ý mình”.

 

Ba hướng học này đan xen, giúp thiền giả không ngừng mở rộng cái thấy và mềm hóa cái tôi.

 

Khi sống như vậy, từng ngày đều trở thành một bài học, và mọi người, mọi việc đều trở thành “bạn đồng tu” (kalyāṇamitta - thiện tri thức).

10 BA-LA-MẬT

 

Thiền giả ơi, khi ta ngồi đây suy ngẫm về di sản mà mình để lại cho đời, thường thì cái đầu tiên hiện ra là nhà cửa, ruộng vườn, hay chút tiền bạc dành dụm cho con cháu. Những thứ ấy cũng quý, cũng cần, nhưng chúng chỉ nuôi thân tạm bợ trong một kiếp ngắn ngủi. Còn có một loại di sản khác, sâu lắng hơn, bền vững hơn nhiều - di sản của tâm, của những hạt giống thiện lành ta đã gieo và để chúng nảy mầm trong dòng chảy của cuộc đời.

 

Di sản thật sự không nằm ở những gì ta sở hữu, mà ở những gì ta đã sống và chia sẻ từ cái tâm trong sạch. Nó chính là phẩm chất của một tâm đã được rèn giũa qua chánh niệm, qua việc thực hành giới, định, tuệ mỗi ngày.

 

Thay vì nghĩ đến của cải, hãy nhìn vào những điều giản dị mà ta có thể vun trồng:

 

Lòng từ bi và sự đồng cảm: khi ta thực sự mở lòng nhìn nỗi khổ của người khác, lắng nghe mà không phán xét, rồi nhẹ nhàng sẻ chia.

 

Sự chân thật và kiên trì: lời nói ngay thẳng, hành động ngay thẳng, và sự bền bỉ đi trên con đường thiện mà không dao động.

 

Cách đối xử với mọi người xung quanh: một lời ấm áp, một cử chỉ giúp đỡ chân thành, hay chỉ đơn giản là nụ cười bao dung khi ai đó đang mệt mỏi.

 

Những điều này không phải thứ gì cao siêu xa vời. Chúng nằm ngay trong đời sống hàng ngày. Mỗi lần ta thực hành, dù nhỏ bé, cũng là một viên gạch xây nên nền tảng cho gia đình êm ấm, cộng đồng hài hòa, và một thế giới bớt khổ đau hơn cho những người đến sau.

 

Và điều kỳ diệu là, di sản ấy không cần phải làm gì to tát. Nó bắt đầu từ chánh niệm trong từng hơi thở, từng lời nói, từng việc làm. Mỗi hành động thiện lành - dù chỉ là giúp một người đang khó khăn, hay kiên nhẫn lắng nghe ai đó - cũng giống như gợn sóng lan ra từ mặt hồ tĩnh lặng. Ban đầu nhỏ thôi, nhưng nó chạm đến người khác, khơi dậy trong họ ý muốn làm điều tương tự. Lòng tốt cứ thế nhân lên, lan tỏa, tạo thành một dòng chảy tích cực trong cộng đồng.

 

Khi nhiều thiền giả cùng gieo những hạt mầm ấy, chúng sẽ hợp lại thành một khu vườn chung - nơi mọi người nâng đỡ lẫn nhau, nơi khó khăn được chia sẻ, nơi tiềm năng của mỗi người được nuôi dưỡng. Đó chính là cộng đồng sống động, dựa trên duyên khởi và từ bi.

 

Trong truyền thống thiền, ta thấy rõ điều này qua việc tích lũy phước báu (punna) và hoàn thiện ba-la-mật (parami). Giữ giới để tâm không bị ô nhiễm, hành thiền để thấy rõ thực tại, bố thí để buông xả tham ái - tất cả đều tạo nên dòng tâm thức thiện lành, không chỉ lợi ích cho chính mình mà còn lan tỏa đến muôn loài qua nhân duyên. Di sản tinh thần đích thực là khi những giá trị ấy được người khác tiếp nhận, biến thành một phần của họ, rồi tiếp tục truyền đi.

 

Vậy nên, thiền giả à, ta chẳng cần tìm kiếm điều gì cao xa ở đâu xa. Hãy bắt đầu ngay từ hiện tại này: sống với chánh niệm, thực hành từ bi trong từng khoảnh khắc nhỏ bé. Mỗi việc thiện ta làm hôm nay chính là hạt giống cho khu vườn mai sau. Dù ta không còn ở đây nữa, những hạt giống ấy vẫn tiếp tục nảy mầm, vẫn nuôi dưỡng đời sống tinh thần của những người ở lại.

 

Di sản đẹp nhất ta để lại không phải là của cải, mà là một dòng chảy thiện lành, một cộng đồng biết yêu thương và nâng đỡ lẫn nhau. Và ta có thể bắt đầu gieo ngay bây giờ, từ chính hơi thở này.

 

Thiền giả thân mến, hôm nay ta cùng nhau nhìn sâu vào ba-la-mật (pāramī trong Pali), một khái niệm rất quan trọng trong truyền thống Nguyên thủy (Theravāda). Đây không phải là những thứ trừu tượng xa xôi, mà là những phẩm chất tâm hồn cao thượng, được rèn luyện qua vô số kiếp để dẫn đến giác ngộ viên mãn - hoặc cho chính mình đạt quả A-la-hán, hoặc cho một vị Bồ-tát hoàn thiện để trở thành Chánh Đẳng Giác như Đức Phật.

 

Ba-la-mật có nghĩa là “điều hoàn hảo”, “điều vượt qua bờ bên kia”, hay “phẩm chất tối thượng”. Nó giống như những chiếc bè vững chắc chở ta vượt qua dòng sông sinh tử, tham ái, sân hận, si mê. Trong Kinh tạng Pali và các chú giải Theravāda (như trong Cariyāpiṭaka hay Buddhavaṃsa), Đức Phật dạy rằng có mười ba-la-mật chính (dasa pāramī). Những phẩm chất này được các vị Bồ-tát thực hành qua hàng vô số kiếp, từ bậc hạ (thông thường), bậc trung, đến bậc thượng (tột cùng hy sinh).

 

Dưới đây là mười ba-la-mật, ta sẽ đi qua từng cái một cách gần gũi, đời thường, để thấy chúng hiện diện ngay trong đời sống hàng ngày của thiền giả:

 

1.         Bố thí ba-la-mật (Dāna pāramī) - Lòng cho đi rộng mở

Không chỉ là cho tiền bạc hay vật chất, mà là buông xả tham ái, chia sẻ niềm vui, thời gian, lời nói tử tế, thậm chí là sự an toàn và mạng sống của mình vì lợi ích người khác. Bậc thượng là khi ta sẵn sàng cho đi tất cả, không giữ lại gì cho cái “tôi”.

 

2.         Trì giới ba-la-mật (Sīla pāramī) - Giữ gìn đạo đức trong sạch

Sống ngay thẳng, không sát sinh, không trộm cắp, không nói dối, không tà dâm, không rượu chè… Giới luật không phải ràng buộc khổ sở, mà là cách bảo vệ tâm khỏi ô nhiễm, tạo nền tảng cho định và tuệ.

 

3.         Xuất ly ba-la-mật (Nekkhamma pāramī) - Buông bỏ, xuất gia trong tâm

Không chỉ xuất gia rời bỏ thế tục, mà là tâm buông xả mọi dục lạc, danh lợi, vị kỷ. Đó là sự tự do nội tại, thấy rõ dục lạc là khổ, nên nhẹ nhàng rời xa.

 

4.         Trí tuệ ba-la-mật (Paññā pāramī) - Tuệ giác thấy rõ thực tại

Hiểu biết sâu sắc về vô thường, khổ, vô ngã; thấy rõ Tứ diệu đế, duyên khởi. Đây là ngọn đèn soi sáng, giúp các ba-la-mật khác không rơi vào tà kiến.

 

5.         Tinh tấn ba-la-mật (Viriya pāramī) - Nỗ lực bền bỉ

Không lười biếng, không nản lòng trước khó khăn. Là sức mạnh nội tại để thực hành thiện pháp ngày đêm, vượt qua mọi chướng ngại trên con đường.

 

6.         Nhẫn nhục ba-la-mật (Khanti pāramī) - Nhẫn nại, chịu đựng

Chịu đựng được sự xúc phạm, đau khổ, bệnh tật, mà tâm vẫn bình an, không sân hận. Nhẫn nhục là cách chế ngự sân hận mạnh mẽ nhất.

 

7.         Chân thật ba-la-mật (Sacca pāramī) - Sự thật thà, chân thật

Lời nói và hành động luôn đúng với sự thật, không dối trá dù vì lợi ích cá nhân. Chân thật xây dựng lòng tin, là nền tảng của mọi thiện pháp.

 

8.         Quyết định ba-la-mật (Adhiṭṭhāna pāramī) - Nghị lực kiên định

Quyết tâm vững vàng, không dao động dù gặp nghịch cảnh. Là lời thề nguyện giữ vững chí hướng giác ngộ, không bị lung lay bởi tám ngọn gió đời.

 

9.         Từ bi ba-la-mật (Mettā pāramī) - Lòng từ ái vô lượng

Mong muốn tất cả chúng sinh được an lạc, không phân biệt. Từ bi lan tỏa như ánh nắng, xóa tan oán thù, nuôi dưỡng tâm lành.

 

10.    Xả ba-la-mật (Upekkhā pāramī) - Tâm xả bình đẳng

Bình thản trước mọi biến chuyển, không thiên vị, không dính mắc. Xả giúp tâm cân bằng, không bị cuốn theo vui buồn, được mất.

 

Những ba-la-mật này không phải xếp theo thứ tự cứng nhắc, mà hỗ trợ lẫn nhau như các sợi chỉ dệt thành tấm vải hoàn hảo. Trong truyền thống Nguyên thủy, chúng được nhấn mạnh là phẩm chất mà các vị Bồ-tát (như Đức Phật trong quá khứ) đã hoàn thiện qua vô lượng kiếp, qua các câu chuyện Jātaka (tiền thân Đức Phật). Chúng ta - những thiền giả - cũng bắt đầu rèn luyện chúng ngay trong đời này, dù chỉ ở mức hạ hay trung, để tích lũy phước báu, làm tâm trong sạch, hướng đến giải thoát.

 

Thiền giả thấy không, ba-la-mật không phải thứ gì xa vời để chờ đợi kiếp sau mới tu. Ngay lúc này, khi ta thực hành chánh niệm, giữ giới, cho đi một lời tử tế, nhẫn nhục với người khó chịu, hay kiên trì ngồi thiền dù mệt mỏi… chính là đang vun trồng chúng. Mỗi lần thực hành là một lần hạt giống thiện lành được gieo, dần dần nảy mầm thành di sản tinh thần bền vững, không chỉ cho mình mà cho muôn loài.

LỜI NHẮC NHỞ CHO THIỀN GIẢ TRÊN CON ĐƯỜNG TỰ RÈN MÌNH

 

SỰ CHẤP NHẬN NHỮNG BƯỚC ĐẦU VỤNG VỀ

 

Này thiền giả, trên con đường rèn mình để đạt đến sự giỏi giang, có một sự thật mà con cần phải đối mặt ngay từ đầu: đó là sự vụng về. Thường thì ai cũng muốn mình vừa bắt tay vào là phải làm tốt ngay, phải ra dáng chuyên gia ngay, nhưng lẽ đương nhiên của trời đất không phải như vậy. 

 

Việc con trông rất dở, làm việc lúng túng hay có những chỗ chưa hay trong những ngày đầu không phải là thất bại. Thật ra, đó là một phần không thể thiếu, là cái móng nhà mà bất kỳ ai muốn đi xa cũng phải xây cho chắc. Nếu không dám chấp nhận bản thân lúc còn yếu kém, con sẽ chẳng bao giờ chạm tới được sự tinh thông.

 

Để vượt qua giai đoạn này, con cần nuôi dưỡng lòng khanti (nhẫn nại). Đây không phải là sự chịu đựng mù quáng, mà là sự kiên nhẫn với chính những vụng về của mình. Đừng có vội vàng, đừng ép cái cây phải ra quả khi nó chỉ mới là hạt mầm vừa nhú. 

 

 

Cùng với đó, con cần có viriya (tinh tấn), tức là sự nỗ lực bền bỉ, cứ làm đi làm lại dù kết quả chưa thấy đâu. Hãy hiểu rằng cái sự lóng ngóng hiện tại chính là nền tảng cho sự vững chãi về sau. Khi con đã bình thản chấp nhận được cái dở của mình mà vẫn kiên trì bước tới, đó là lúc con bắt đầu bước vào một thử thách thật sự: sự tĩnh lặng và cô độc trên hành trình tự thân.

 

NHỮNG NGÀY THÁNG ÂM THẦM VÀ SỰ TĨNH LẶNG CỦA NỖ LỰC

 

Sự xuất sắc chẳng bao giờ nảy nở giữa đám đông ồn ào hay trong tiếng vỗ tay khen ngợi. Nó được nhào nặn trong sự âm thầm, ở những nơi không ai nhìn thấy và cũng chẳng có ai tán thưởng. 

 

Đây chính là môi trường tốt nhất để thiền giả trui rèn bản lĩnh thực sự. Khi không có ai để ý, con mới có thể quay vào bên trong, dùng sati (chánh niệm) để nhìn cho rõ từng bước đi, từng lỗi sai nhỏ nhất của mình. 

 

Chính việc thiếu vắng những lời khen bên ngoài lại là điều may mắn, vì nó giúp tâm trí con không bị xao nhãng, giúp con thấy rõ mình đang tiến bộ hay dậm chân tại chỗ.

 

Cái giá để trở nên vượt trội thường được trả bằng những đêm thức khuya một mình, những buổi sáng thức dậy từ lúc trời còn tối mịt khi vạn vật còn đang ngủ say. Đó là vô số lần làm sai rồi lẳng lặng sửa lại mà chẳng có ai hay biết. 

 

Nó giống như việc con mài một viên đá thô, người ta chỉ thấy viên ngọc lúc nó đã sáng lấp lánh, chứ chẳng ai thấy những tháng ngày con mài giũa đến mòn cả tay. Sự bền bỉ trong lặng lẽ này dạy con cách tự đứng vững trên đôi chân mình mà không cần dựa dẫm vào sự ủng hộ của bất kỳ ai. 

 

Nhưng mà, khi đã quen với sự cô đơn ấy, thiền giả lại phải đối mặt với một kẻ thù còn khó chịu hơn: đó là sự nghi ngờ từ người đời và cả những tiếng nói lo âu từ ngay trong lòng mình.

 

ĐỐI DIỆN VỚI SỰ NGHI NGỜ VÀ HOÀI NGHI

 

Khi con bắt đầu thay đổi, con sẽ gặp phải những "ngọn gió ngược". Đó là lời ra tiếng vào, là sự xem thường của những người xung quanh, hay thậm chí là sự tự ti đang gặm nhấm chính con. Nhưng con hãy nhớ kỹ điều này: giống như loài đại bàng, nếu không có sức cản của gió thì nó chẳng bao giờ bay cao được; hay như miếng thép, nếu không đi qua lửa đỏ rực thì chẳng bao giờ cứng cáp được. 

 

Sự hoài nghi xuất hiện không phải để cản đường con, mà là để kiểm tra xem cái đích con muốn đến có đủ lớn không, và lòng tin của con có đủ bền không. Thật ra, nếu không ai nghi ngờ con, có lẽ là vì con đang đứng yên dưới đất hoặc mục tiêu của con còn quá nhỏ bé. Gió thổi càng mạnh, chứng tỏ đại bàng đang bay càng cao.

 

Lúc này, con cần dùng đến saddha (lòng tin) để giữ vững con đường mình đang đi. Đừng để những lời chê cười làm lung lay ý chí. Hãy dùng samadhi (định/sự tập trung) để giữ cho tâm mình thật chắc, giống như tảng đá trước cơn mưa lớn. Khi người ta nghi ngờ con, đừng mất công giải thích hay cãi vã, cứ lặng lẽ mà làm việc của mình. 

 

Sự tập trung vào mục tiêu mới là điều quan trọng nhất, còn lời bàn tán của thiên hạ chỉ là phù vân.

 

Khi tâm thế con đã vững vàng, mọi sự nghi ngờ cuối cùng cũng phải lùi lại, nhường chỗ cho những kết quả tự khắc nảy mầm từ lòng kiên trì không mệt mỏi.

 

THÀNH QUẢ BỀN VỮNG TỪ SỰ CHẬM RÃI

 

Mọi sự vĩ đại trên đời này đều được góp nhặt từ những việc nhỏ bé nhất, qua sự tiến bộ chút ít mỗi ngày. Con đừng lo lắng nếu thấy mình đi chậm hơn người này người kia. Điều đáng sợ nhất trên đời không phải là đi chậm, mà là bỏ cuộc chỉ vì thấy mình chưa đủ giỏi. 

 

Chỉ cần con không dừng lại, chỉ cần hôm nay con tốt hơn hôm qua một chút thôi, là con đã đang đi đúng hướng rồi. Để giữ được nhịp độ đó, con cần có adhitthana (quyết tâm), một lời hứa sắt đá với chính mình rằng sẽ đi đến cùng dù gian truân đến mấy.

 

Hãy thật sự kiên nhẫn với hành trình của mình. Sự thay đổi trong con người con, từ chỗ còn vụng về đến lúc tinh tế, từ một cái tâm hay xao động đến khi vững như bàn thạch, đó chính là lời khẳng định rõ ràng nhất cho mọi nỗ lực. 

 

Kết quả cuối cùng chẳng cần con phải lên tiếng khoe khoang, vì khi hoa đủ nắng thì hoa sẽ nở, khi nỗ lực đủ chín thì thành quả sẽ tự tỏa hương thơm. Sau tất cả, sự an lạc trong tâm hồn hay santi (bình an) sẽ là món quà quý nhất cho những ai dám đi xuyên qua bóng tối của sự vụng về để chạm tới ánh sáng của sự hoàn thiện.

 

Con hãy nhớ, mọi sự xuất sắc đều bắt đầu từ một giai đoạn trông rất tệ và những tháng ngày âm thầm rèn luyện mới có được sự viên mãn như ý.